1. Viết khi nào đầu óc thư thả khỏe khoắn nhất. Với nhà văn Toni Morrison, bà thích viết vào lúc trời chưa sáng hẳn, khi bà mới vừa ngủ thức dậy, đầu óc còn khỏe khoắn, chung quanh bà không có con cái quấy rầy. Bà viết quyển Beloved vào năm 1983, theo cách này. Bà bảo rằng bà cảm thấy đầu óc sáng suốt thông minh hơn vào buổi sáng.
  2. Khi ý tưởng đến bất ngờ, bà có thể ghi vội lên giấy napkin, chứ không đến nỗi viết lên đế giày như Robert Frost. Bà có khuynh hướng viết bản đầu tiên trên giấy và bằng bút chì, sau đó mới chuyển qua computer.
  3. Một trong những cái khó trong việc viết văn, là văn không đọc thành tiếng cũng phải có hiệu quả với độc giả như văn đọc thành tiếng. Những điều cố ý không viết ra có thể làm tăng sức mạnh cho những điều được viết ra.
  4. Bà thường nghiền ngẫm viết đi viết lại một đoạn văn, nhưng khuyên người viết không nên mài dũa quá độ. Người viết nên nhận ra khi nào thì viết một đoạn văn hay một câu thơ khác thì tốt hơn là mài hoài một câu hay một đoạn văn.
  5. Tiến trình viết của bà bắt đầu khi bà có một ý tưởng hay. Bà suy nghĩ về ý tưởng ấy cho đến khi chín muồi. Bà thích bắt đầu bằng một ý tưởng đa dạng nhưng không biết chắc chắn sẽ phát triển ý tưởng ấy như thế nào.
  6. Trước khi trở thành người viết, bà là người đọc. Nếu người viết biết cách đọc tác phẩm của mình, như đọc tác phẩm của người lạ, bằng con mắt soi mói đầy suy xét, thì sẽ trở thành người viết giỏi hơn.
  7. Đừng viết cho một giới độc giả riêng biệt nào đó, hãy xây dựng sao cho mỗi nhân vật có đời sống và cá tính riêng. Bà không biết chắc chắn lý do bà viết, một lý do hay nhiều lý do, nhưng bà biết chắc chắn nếu bà không có điều gì để viết bà sẽ không vui.
  8. Viết văn giúp bà nhận ra sự hiện diện của bà nhiều hơn các vai trò khác như nhà giáo, người mẹ, hay người tình. Với bà, cố gắng để làm nên tác phẩm quan trọng hơn là xuất bản tác phẩm.
  9. Ở vị trí của người phụ nữ, bà thấy rất khó tự nhận là nhà văn. Theo bà, dường như phụ nữ luôn cần có người (mẹ, chồng, hay thầy giáo cô giáo) cho phép họ trở thành nhà văn trong khi đàn ông ít khi cảm thấy sự cần thiết này. Khi được hỏi, bà có thể bảo rằng tôi là giáo sư, hay là biên tập viên, nhưng ít khi tự xưng mình là nhà văn. Trong suốt thời gian bà làm biên tập viên cho Random House bà không hề thổ lộ công việc viết văn của bà.
  10. Mỗi nhà văn có cách riêng để kể chuyện. Có những câu truyện không tồn tại nếu thiếu cách kể đặc biệt của tác giả. Là nhà văn da màu, Toni Morrison thích miêu tả nhân vật qua giai cấp để độc giả hình dung ra màu da của nhân vật. Bà muốn độc giả có thể tưởng tượng bị làm người nô lệ có cảm giác như thế nào chứ không muốn độc giả chỉ hình dung sự nô lệ.
  11. Bà không biến người quen biết thành nhân vật của bà mặc dù nhiều nhà văn thường làm như thế. Bà thích tưởng tượng ra nhân vật vì như thế làm bà có cảm giác tự do hơn và thông minh hơn.
  12. Cái khó của nhà văn khi viết về tình dục là vì không đủ hứng thú. Cách duy nhất để viết về tình dục là đừng viết nhiều quá, lộ liễu quá. Hãy để người đọc mang chính dục tính của họ vào văn bản. Khi nhà văn tả đường cong nét lượn thế này thế kia, chẳng mấy chốc họ sẽ nói như là một bác sĩ phụ khoa.
  13. Tình tiết và âm mưu trong truyện (plot) được sắp xếp và khai mở tạo hứng thú cho người đọc cũng như tác giả.
  14. Tạo văn phong cũng tương tự như chơi nhạc jazz, nhạc sĩ cũng như văn sĩ cần phải luôn luôn tập dượt cho đến khi có khả năng sáng tác và biến nghệ thuật của mình có vẻ dễ dàng và thanh nhã. Người ta phải học tiết kiệm để nhận ra sự lãng phí. Người viết không nên tự mãn.
  15. Người ta có thể học viết văn bằng cách đọc hay du hành tuy nhiên cách học này có tính cách hạn chế. Để trở thành nhà văn người ta cần có óc tưởng tượng phong phú. Đôi khi đọc và du hành có thể kích thích óc tưởng tượng nhưng có nhiều nhà văn không cần đi đâu hết để có óc tưởng tượng phong phú. Toni Morrison không viết với sự vỡ òa cảm xúc. Trái lại bà viết với một sự suy nghĩ rất tính toán rất nguội lạnh.

Khế Chua lược dịch

Toni Morrison
Nguồn: http://www.theparisreview.org/interviews/1888/the-art-of-fiction-no-134-toni-morrison